Nederlands Nederlands
Taal wijzigen
BOZAR ARCHIVES ONLINE       Paleis voor Schone Kunsten, Brussel

Het archief van het Paleis voor Schone Kunsten, een overzicht.

Het Paleis voor Schone Kunsten (PSK) is sinds zijn ontstaan in 1928 steeds een knooppunt geweest van culturele activiteit en had niet alleen een impact op cultuurleven in de Belgische hoofdstad, maar ook grote (inter)nationale weerklank.

Voor de constructie van het gebouw sloegen de Belgische Staat, de stad Brussel en enkele privépersonen en kunstliefhebbers de handen in elkaar. De exploitatie van het gebouw en de artistieke programmering bleven in handen van ‘culturele verenigingen’.

Het unieke karakter van deze samenwerking in een fascinerend gebouw waar alle artistieke disciplines aan bod komen, leverde een schat aan archief op en vormt zo niet alleen een uitzonderlijke bijdrage tot het Belgische maar ook tot het Europese erfgoed.

De culturele verenigingen van het Paleis voor Schone Kunsten eisen via hun eigen artistieke programmering (sinds 2002 onder het label BOZAR) hun plaats op in het Belgische culturele landschap. Daarnaast biedt het Paleis onderdak aan een ruim aanbod van culturele activiteiten, geprogrammeerd door externen. Deze opdeling bepaalt mee de cultuur-historische waarde van de archiefstukken. De bestuurlijk-administratieve stukken worden gearchiveerd omwille van hun juridisch en informatief gehalte en de daaruit voortvloeiende bewijskracht.

1. Architecturale waarde van het gebouw

Het Paleis voor Schone Kunsten vormt een van de belangrijkste realisaties uit het late werk van Victor Horta (1861-1947), één van België’s grootste architecten van het begin van de 20ste eeuw.

Heel wat archiefstukken zijn de papieren getuigen van de exemplarische architectuur van het gebouw:

  • de plattegronden en plannen (schetsen, ontwerpen, opmetingen, technische tekeningen, detailtekeningen, perspectieven, doorsneden, …) van het gebouw van Victor Horta
  • de dossiers in verband met verbouwingen en restauraties door de jaren heen
  • de schetsen, foto’s en video’s die ons een concreet beeld bieden van de constructie, verbouwingen en ingrepen
  • de projectdossiers inzake oprichting, nieuwbouw, restauratie, interieurinrichting, … (constructieberekeningen, bestek, offertes, werkstaten, dagboeken, …)

2. Gedurende meer dan 80 jaar een uiteenlopend aanbod van culturele activiteiten

De ondernemende samenwerking tussen overheid en privé-sector gaf het cultuurhuis avant-la-lettre van meet af aan de mogelijkheid om alle kunstdisciplines een platform te bieden. Het publiek kon er genieten van tentoonstellingen, klassiek- en jazzconcert, film, toneel, dans, voordrachten en modeshow en deelnemen aan debatavonden, colloquia, studiedagen, galadiners, openbare kunstveilingen, enz … .

Deze activiteiten werden aangekondigd in publicaties zoals het kunstmagazine Les Cahiers de Belgique of de latere krant Les Beaux-Arts. Vanaf 1986 tot in 2001 was binnen het Paleis voor Schone Kunsten tweemaandelijks het magazine Art et Culture (Ned. : Kunst en Cultuur). Tot en met 2012 bood BOZAR MAGAZINE een schat culturele informatie. Concerten of grote tentoonstellingen werden en worden nog steeds via grote affiches en panelen aangekondigd. In de loop van zijn 86-jarige geschiedenis bood het Paleis voor Schone Kunsten onderdak aan heel wat verenigingen, vzw’s, organisaties en instellingen die zorgden voor een gevarieerd cultureel aanbod. De artistieke dossiers omvatten 75% van het totale archief.

1. Vereniging voor Tentoonstellingen (°1929)

De vzw Vereniging voor Tentoonstellingen (VvT) die vanaf 1929 actief is, werd bewust opgezet als een initiatief zonder collectie om zo alert mogelijk tentoonstellingen te maken met zowel oude, moderne als hedendaagse beeldende kunst. Van bij haar ontstaan nam de VvT en vanaf 2002 ook BOZAR EXPO, een centrale rol op in het kunstenlandschap. Internationale en economische tendensen hadden hun invloed op de artistieke programmering, niettemin streefde men altijd naar een hoogstaand kwalitatief niveau.

Naast een interessante reeks administratieve dossiers, bevat dit archief ook artistieke dossiers met o.a. de briefwisseling tussen directeurs en artiesten, curatoren, bruikleengevers; de verzekeringsformulieren, de transport- en douanedocumenten, een aantal scenografieën. Illustratiemateriaal (foto’s, dia’s, ekta’s, affiches video’s…) en de kunstenaarsedities geven een concreter beeld van de activiteiten.
Het sluitstuk is de uitgebreide collectie kunstcatalogi, monografieën en referentiewerken, opgebouwd rond de expo-programmering (ongeveer 12.000 titels) en de volledige collectie van tentoonstellingscatalogi. Deze publicaties vormen samen de BOZAR BIBLIOTHEEK.

2. Vereniging voor Volksconcerten (° 1865) en de Filharmonische Vereniging (° 1927)

De Filharmonische Vereniging, ontstaan in 1927 uit de Vereniging voor Volksconcerten, op initiatief van Henry Le Boeuf, stond eveneens garant voor een uitgebreid concertaanbod. Terwijl aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog ongeveer 120 concerten per jaar werden georganiseerd, zijn dat er vandaag 250 onder het label BOZAR MUSIC. Traditioneel wordt gestreefd naar kwalitatieve concerten. BOZAR MUSIC behoort hiermee tot de meest prestigieuze en gereputeerde muziekverenigingen in Europa. Naast klassieke muziek kwam er de jongste jaren ook aandacht voor andere muzikale genres zoals wereldmuziek, jazz en elektronische muziek.

De archiefcollectie is behoorlijk uitgebreid en zeer rijk aan informatie. Ze bevat onder meer de unieke collectie partituren en orkestmateriaal die behoren tot de Henry Le Boeuf Stichting; de artistieke dossiers van de Filharmonische Vereniging met o.a. de briefwisseling met de componisten en de uitvoerders; de reisverslagen; de reeks ingebonden programmaboekjes en muzikale agenda’s; het communicatie- en illustratiemateriaal (foto’s, dia’s, ekta’s, affiches …) en sporadisch ook een aantal opnames.

3. Kunst– en Cultuurverbond (° 1948) en Paleis vzw (° 1985)

Het Kunst- en Cultuurverbond is ontstaan vanuit de vraag en de behoefte om in het Paleis ook een Nederlandstalig cultureel programma aan te bieden. In 1985 nam Paleis vzw die activiteiten over met Vlaamse en internationale theaterproducties, dansvoorstellingen en een literair aanbod. Onder de noemer BOZAR DANCE, THEATRE en LITERATURE wordt deze programmering tot op heden verder gezet, met aandacht voor nationale en internationale tendensen.

De dossiers bevatten administratieve informatie, maar ook correspondentie met regisseurs, productiehuizen, literatoren, artiesten, …. Daarnaast is er ook een collectie programmaboekjes, video’s, foto’s en ander beeldmateriaal.

4. Andere partners en functies

Zijn functie als Kunsthalle zorgt ervoor de het PSK heel wat bijkomende activiteiten kan programmeren. Het Paleis voor Schone Kunsten treedt ook vaak op als gastheer voor tal van conferenties, lezingen, congressen, prijsuitreikingen, (kunst)veilingen of privé-initiatieven zoals modeshows, bedrijfsfeesten, happenings, recepties of vergaderingen. Hoewel beperkter zijn er van deze initiatieven wel sporen in het archief terug te vinden.

Ook de (artistieke) dossiers van tal van kleinere verenigingen die gedurende al die jaren in het Paleis actief waren zoals Galerie Aujourd’hui, Art Vivant, Jeune Peinture Belge|Jonge Belgische Schilderkunst, Koningin Elisabethwedstrijd, Europalia… zijn – weliswaar in beperkte mate – bewaard gebleven.

Het is sinds zijn ontstaan altijd een plaats van vrij debat en reflectie geweest. Toen in mei 1968 een aantal kunstenaars op straat kwamen voor een ‘democratischer cultuur’ en een gelijkwaardige benadering van de hedendaagse kunst, vormde de marmerzaal van het Paleis voor Schone Kunsten tiental dagen lang het toneel van talrijke protestacties. Over deze spontane protestmeeting bezit het archief uniek beeld- en tekstmateriaal.

3. De administratieve werking van het PSK

Het archief van het PSK heeft ook een grote reeks ‘bestuurlijke dossiers’, die teruggaan tot 1922, met de oprichting van de vzw Paleis voor Schone Kunsten. Men kan hierin een vijftal grote reeksen onderscheiden:

  • Administratief-juridische dossiers, met daarin de oprichtingsakte, wet- en regelgeving, parlementaire vragen, briefwisseling van en met Henry Le Boeuf, Victor Horta, Charles Leirens, Pierre Janlet, Paul Willems, de bevoegde overheden, de notulen van de Raad van Bestuur en andere beheersorganen …
  • Personeelsdossiers en bijhorende stukken zoals personeelsplanning, syndicale stukken, dienstorders, …
  • Financiële stukken: facturen, bestelbonnen, begroting, boekhouding, balansen, jaarrekeningen, …
  • Stukken m.b.t. materieel beheer: dossiers m.b.t. gebouw, meubilair, (veiligheids)plannen, stockbeheer, magazijn, opbouw- en afbraak tentoonstellingen, concerten, toneel- en dansvoorstellingen, …
  • Stukken m.b.t. de planning van de artistieke activiteiten: contracten, agenda, richtlijnen,

Deze stukken kunnen ingekeken worden mits het voorleggen van een gemotiveerde aanvraag. Bepaalde dossiers worden omwille van hun vertrouwelijk karakter niet ter beschikking gesteld.